અતિસંયુગ્મન (hyperconjugation) અથવા બંધ-વિહીન સંસ્પંદન (no-bond resonance) ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) અતિસંયુગ્મન એ એક કાયમી ઇલેક્ટ્રોનિક અસર છે જેમાં અસંતૃપ્ત પ્રણાલીના પરમાણુ અથવા અયુગ્મિત $p$-કક્ષક ધરાવતા પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહના $C-H$ બંધના $\sigma$ ઇલેક્ટ્રોનનું વિસ્થાનિકરણ થાય છે.
તેને 'બંધ-વિહીન સંસ્પંદન' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેના બંધારણોમાં કાર્બન અને હાઇડ્રોજન પરમાણુ વચ્ચે કોઈ સહસંયોજક બંધ હોતો નથી.
ઉદાહરણ: ઇથાઇલ કેટાયન $(CH_3-CH_2^+)$ માં અતિસંયુગ્મન.
ઇથાઇલ કેટાયનમાં,ધન વીજભારિત કાર્બન પરમાણુ પાસે ખાલી $p$-કક્ષક હોય છે. મિથાઈલ સમૂહનો એક $C-H$ બંધ આ ખાલી $p$-કક્ષકના સમતલમાં ગોઠવાય છે. આ $C-H$ બંધના ઇલેક્ટ્રોન ખાલી $p$-કક્ષકમાં વિસ્થાનિકૃત થાય છે,જેના પરિણામે નીચે મુજબના સંસ્પંદન બંધારણો મળે છે:
$(I) \leftrightarrow (II) \leftrightarrow (III) \leftrightarrow (IV)$
આ બંધારણોમાં,હાઇડ્રોજન પરમાણુને કાર્બન સાથે બંધ વગર $H^+$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જે 'બંધ-વિહીન સંસ્પંદન' શબ્દને સમજાવે છે.

Explore More

Similar Questions

List-$I$ માં આપેલા ઇલેક્ટ્રોનિક અસરોને List-$II$ માં આપેલા તેમના અનુરૂપ ઉદાહરણો અથવા રજૂઆતો સાથે જોડો.
List-$I$List-$II$
$(A)$ સંસ્પંદન (Resonance)$(I)$ $C=C + H^+ \rightarrow C^+-C-H$
$(B)$ પ્રેરક અસર (Inductive effect)$(II)$ $H-CH_2-CH_2^+ \leftrightarrow H-CH_2=CH_2^+$
$(C)$ ઇલેક્ટ્રોમેરિક અસર (Electromeric effect)$(III)$ $C_6H_6$
$(D)$ અતિસંયુગ્મન (Hyperconjugation)$(IV)$ $CH_3-Z \rightarrow CH_3^- + Z^+$
$(V)$ $CH_3-CH_2-CH_2Cl$

રેઝોનન્સનું સ્ટેરિક અવરોધન (Steric inhibition of resonance) શેમાં જોવા મળે છે?

Difficult
View Solution

અણુની રચનામાં કયા પ્રકારની ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો જોવા મળે છે?

$+I$ અસર કોના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?

નીચેનામાંથી કયું હાયપરકોન્જુગેશન (અતિસંયુગ્મન) દ્વારા સમજાવી શકાતું નથી?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo